🍅 Çiftçi Kılavuzu
Domates Hastalıkları ve Tedavisi
Domates hastalıkları serada ve açıkta verimin en büyük tehdididir; mildiyö ve erken yaprak yanıklığı gibi mantari sorunlar birkaç günde bahçeyi sarabilir. Erken tanı, nöbetleşe ekim ve nemin yönetilmesi kimyasal ihtiyacını belirgin azaltır. Aşağıda Türkiye’de domateste en sık görülen hastalık ve zararlılar belirti-koşul-mücadele başlıklarıyla verilmiştir.
Mildiyö (Geç yanıklık)
Mantari- Belirti:
- Yapraklarda yağ lekesi görünümlü sarımsı-kahverengi solgun lekeler, alt yüzeyde beyazımsı kül; gövde ve yeşil meyvede kahverengi çürüme.
- Ne zaman çıkar:
- Serin-nemli hava (15-22 °C) ve uzun yaprak ıslaklığı; yağışlı dönem ve sık sulama sonrası patlar.
- Sabah sulayın, damla sulama kullanın; yaprakları ıslatan yağmurlama nem penceresini uzatır.
- Enfekteli yaprak-meyveyi bahçeden uzaklaştırın, sıklığı azaltıp hava akımını artırın.
- Riskli dönemde koruyucu (temas etkili) fungisit programı; ürün seçimi ve sıra için ziraat mühendisine danışın.
Erken yaprak yanıklığı (Alternaria)
Mantari- Belirti:
- Alt yapraklarda iç içe halkalı (hedef tahtası) kahverengi lekeler, çevresi sararır; şiddetli durumda yaprak döker, meyve sap dibinde çürük.
- Ne zaman çıkar:
- Ilık (24-29 °C), nemli ve stresli bitkide; gübre eksikliği ve yaşlı yaprakta hızlanır.
- Dengeli gübreleme ve düzenli sulama ile bitkiyi strese sokmayın.
- Alt yaprakları seyreltip toprakla temasını kesin, malç kullanın.
- Belirti başında koruyucu fungisit; hasada kadar aralığı etikete göre ayarlayın.
Kurşuni küf (Botrytis)
Mantari- Belirti:
- Gövde, çiçek ve meyvede gri-kül renkli tüylü küf; yaralı ve gölge alan dokularda yumuşak çürüme.
- Ne zaman çıkar:
- Yüksek nem (>%85) ve serin, havasız sera; yaralanma ve yoğun bitki örtüsü tetikler.
- Serayı havalandırın, nemi düşürün; budama yaralarını kuru havada açın.
- Çürüyen kısımları toplayıp uzaklaştırın, bitki sıklığını azaltın.
- Gerektiğinde Botrytis’e etkili fungisit; direnç için grup rotasyonu şart.
Solgunluk (Fusarium / Verticillium)
Mantari- Belirti:
- Tek taraflı yaprak sararması ve solma, gövde kesitinde kahverengi damar; bitki gündüz pörsüyüp geceleri kısmen toparlar, sonra kurur.
- Ne zaman çıkar:
- Topraktan bulaşır; sıcak (Fusarium) ya da ılık (Verticillium) toprakta, monokültürde birikir.
- Dayanıklı çeşit (VF etiketli) ve aşılı fide kullanın.
- Nöbetleşe ekim yapın, hasta bitki kökleriyle toprağı temizleyin; sulama suyunu paylaştırmayın.
- Topraktan bulaşan bu grupta kimyasal tedavi sınırlıdır — önleme esastır.
Bakteriyel benek ve leke
Bakteriyel- Belirti:
- Yaprakta sarı hâleli küçük koyu benekler, meyvede kabarık siğilimsi lekeler; nemde hızla yayılır.
- Ne zaman çıkar:
- Ilık-nemli, yağmurlama sulanan bahçede; tohum ve fide ile taşınır.
- Sertifikalı tohum/fide kullanın, yağmurlamadan kaçının.
- Islakken bahçede çalışmayın; hastalıklı bitki artığını imha edin.
- Bakırlı koruyucu uygulamalar kısmi etkilidir; nöbetleşe ekimle destekleyin.
Domates güvesi (Tuta absoluta)
Zararlı- Belirti:
- Yaprakta şeffaf galeri (tünel) oymaları, meyvede giriş delikleri ve içte galeriler; larva dokuyu içten yer.
- Ne zaman çıkar:
- Ilık sezon boyunca birçok döl; serada kışın da sürebilir.
- Eşeysel (feromon) tuzakla kitle yakalama ve izleme yapın.
- Bulaşık yaprak-meyveyi toplayın, sera girişine tül takın.
- Eşik aşılınca ruhsatlı insektisit; faydalıları koruyacak seçim için danışın.
Hastalık çıkmadan: koruyucu paket
- Dayanıklı/aşılı çeşit + sertifikalı fide ile başlayın; en ucuz koruma budur.
- Damla sulama + sabah sulama ile yaprak ıslaklığını kısaltın.
- Sıra arasını açık tutup havalandırın; nem hastalıkların ortak paydasıdır.
- En az 2-3 yıl nöbetleşe ekim (patlıcangillerle art arda ekmeyin).
- Hasta bitki artığını bahçede bırakmayın; hastalık kaynağını taşır.
⚠️ Bitki koruma ürünü kullanmadan önce etiket talimatını okuyun; ilaç seçimi ve doz için il/ilçe tarım müdürlüğü veya reçete yetkili ziraat mühendisine danışın. Bu sayfa genel tanı-yönlendirme rehberidir, reçete değildir. Fotoğrafla hızlı ön tanı için bitki teşhis aracını deneyin.
Domates hakkında sık sorulanlar
Domates yaprakları neden sararıp kuruyor?
En sık nedenler erken yaprak yanıklığı (halkalı lekeler), mildiyö (yağ lekesi + alt yüzde kül) ve topraktan bulaşan solgunluktur. Alt yapraktan başlıyor ve halkalıysa Alternaria, hızlı yayılıp alt yüzde beyaz kül varsa mildiyö olasıdır; damar kararması solgunluğu düşündürür.
Domateste mildiyö nasıl anlaşılır?
Yaprakta düzensiz, sınırı belirsiz yağımsı sarı-kahve lekeler ve nemli sabahlarda yaprak alt yüzeyinde beyazımsı bir tabaka görülür; serin-nemli havada bir-iki günde hızla yayılır. Şüphede /teshis aracına fotoğraf yükleyerek ön tanı alabilirsiniz.
Domates hastalıklarına karşı ne zaman ilaçlama yapılır?
Koruyucu (temas etkili) uygulamalar hastalık çıkmadan, riskli nem-sıcaklık döneminde yapılır; belirti görülünce grup değiştirerek devam edilir. İlaç seçimi, doz ve son uygulama-hasat aralığı için etiket ve ziraat mühendisi yönlendirmesi esastır.
Bu rehberdeki bilgiler genel Türkiye pratiğidir; bölgeye, çeşide ve yıla göre değişebilir. Kesin kararlar için il/ilçe tarım müdürlüğünüze ve ziraat mühendisine danışın.