🪿 Çiftçi Kılavuzu
Kaz Bakımı ve Beslenmesi
Kaz bakımının özü meradır: iyi bir çayırda kaz, günlük besininin çoğunu kendisi toplar. Kritik dönem ilk 3 haftadır — palaz (kaz civcivi) bu dönemde ısıtma ve korunma ister; sonrası, kanatlıların en dertsiz hayvanıdır.
Barınak sıcaklığı
Ergin kaz -15 °C'ye dayanır; palaz ilk hafta 28-30 °C ister
Barınak nemi
%60-70; altlık kuru tutulmalı
Su ihtiyacı
0,5-1,5 L/gün içme suyu (+ yıkanma suyu)
Kaz besleme ve bakım kuralları
- 1Palazları ilk 3 hafta ısıtıcılı bölmede büyütün: ilk hafta 28-30 °C, her hafta 3-4 derece düşürün; 3. haftadan sonra havalar uygunsa meraya alıştırın.
- 2İlk haftalarda kanatlı başlangıç yemi (%20 protein) verin; 4. haftadan itibaren mera + dane (arpa, mısır) takviyesine geçin — kaz, kaba otu en iyi değerlendiren kanatlıdır.
- 3Mera dönemi boyunca sabah-akşam dane takviyesi (hayvan başına 100-200 g) hem büyümeyi destekler hem sürüyü akşam barınağa çağırmanın en pratik yoludur.
- 4Kesim öncesi son 3-4 hafta yoğun besi yapın: mısır-arpa ağırlıklı doyurucu yemleme karkası doldurur ve yağlandırır (geleneksel Kars usulünde bu döneme "kapama" denir).
- 5İçme suyunu kesintisiz tutun ve gaga daldıracak derinlikte kap kullanın: kaz, gagasını ve burun deliklerini suyla temizleyemezse yem tüketimi düşer.
- 6Barınak basit ama kuru olsun: üç tarafı kapalı sundurma, kuru altlık ve tilki-sansar güvenliği yeterlidir; kaz kümes değil ağıl hayvanı gibidir.
Sık yapılan hatalar
- Palaz dönemini hafife almak: kayıpların neredeyse tamamı ilk 3 haftadadır — ısıtmasız, cereyanlı bölmede palaz sürüsü hızla erir.
- Islak altlık ve çamurlu gezinti: kaz suyu sever ama ıslak zeminde yatmayı sevmez; ayak ve göğüs yaraları buradan başlar.
- Meraya güvenip dane takviyesini tamamen kesmek: büyüme yavaşlar, kesim ağırlığına ulaşma gecikir.
- Yırtıcı önlemini ihmal etmek: serbest gezen kaz sürüsünde tilki, gece kapatılmayan barınağın faturasıdır.
- Damızlık sürüyü kesim sürüsüyle aynı beslemek: damızlık kaz yağlandırılmaz — yağlı kaz yumurtadan düşer.
Kaz hakkında sık sorulanlar
Kaz neyle beslenir?
Ana besini ottur: çayır, yonca, çim artıkları. Yanında dane (arpa, mısır, buğday) takviyesi ve palaz döneminde başlangıç yemi kullanılır. Ekmek ve tuzlu mutfak artıkları verilmez.
Kaz kışın dışarıda kalır mı?
Yerli kaz, kuru ve rüzgârdan korunan bir sundurmayla en sert kışı sorunsuz geçirir; tüy yapısı kanatlıların en iyi yalıtımıdır. Sorun soğuk değil, ıslak-buzlu zemin ve kapalı havasız barınaktır.
Kaç kaz için ne kadar mera gerekir?
Kaba kural: iyi bir çayırda 10-15 kaz için 1 dönüm otlak hesaplayın; zayıf merada bu alan iki katına çıkar ve dane takviyesi artar. Dönüşümlü otlatma (alanı bölerek) merayı korur.
Bu rehberdeki bilgiler genel Türkiye pratiğidir; bölgeye, çeşide ve yıla göre değişebilir. Kesin kararlar için il/ilçe tarım müdürlüğünüze ve ziraat mühendisine danışın.